ای علی

ای علی، ای تجسّم ایمانْ ای علی، ای تبلور مکتب. ای علی، ای تو مَعنیِ قرآن. یارمحمد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در «حرا» بودی و بازوی توانای اسلام، در «بدر» و شمشیر برنده ایمان در «احد». از «مکه» تا «مدینه» را، با بال «هجرت» پیمودی و از مدینه تا کوفه را، برای پی‏ریزی حکومت عدل بی‏نظیر در گیتی، به شوقْ گذراندی و زندگی‏ات تمامْ این بود.

از «کعبه ولادت» تا «محراب شهادت»، فاصله‏ای از نور را طی کردی و همانند بسیاری از صفاتت که منحصر به توست، در این افتخار نیز بی‏شریک بودی.

شب موعود

شب عجیبی است و حیدر کرّار حالت عجیب‏تری دارد. آسمان و ستارگانشْ وحشت زده از یک حادثه بزرگ خبر می‏دهند و علی علیه‏السلام می‏فرماید: «نه به من دروغ گفته‏اند و نه من دروغ می‏گویم. آن شبی را که به من وعده داده‏اند، همین امشب است.» او اینک تماشاگر آخرین شب حیات خویش در روی زمین است.

هر لحظه احساس می‏کند که در گذرگاه عمر خویش، به سرمنزل مقصود رسیده و به خوبی می‏داند که زمینْ منزل تنهایی و خانه بی‏کسی و دیار غربت است. راستی در این شب‏عجیب، بر مولامان علی چه گذشت؟

امشب، شب فروچکیدن قطره قطره دل‏هاست؛ شب گریه ستاره‏هاست. امشب، زمین نظاره‏گر اشک‏های مهتاب است و فردا آفتاب مویه می‏کند، در خویش می‏شکند و پژمرده می‏شود. امشب، دلِ آسمان گرفته است. امشب آرامش از همه جا رخت بربسته و فردا، طوفان سهم‏ناک حادثه‏ای تلخ، دل‏های مؤمنان خدا را سخت می‏لرزاند. فردا برکه دل‏ها، سرشار از تلخابه اندوه می‏گردد و پیاله دیدگانِ سرخ عشاق حق، پر از غمابه فراق می‏شود.

فردا، پرندگان سپیدبال آسمان آبی، پروازی سیاه می‏کنند. پروانه‏ها به گل‏ها تسلیت می‏گویند، قاصدک‏ها، دیگر خبری از شادمانی و سرور را زمزمه نمی‏کنند. فردا، همه جا و همه چیز به‏رنگ عزاست و این همه، در سوگ مرتضی علیه‏السلام است.

علی علیه‏السلام و ماه رمضان

هنگامی که ماه رمضان فرا رسید، علی علیه‏السلام هر شب به منزل یکی از فرزندان خود می‏رفت و هنگام افطار، بیش از سه لقمه غذا تناول نمی‏کرد.

شبی از شب‏ها، امام حسن و امام حسین علیهم‏السلام علت کم‏خوردن‏شان را پرسیدند، آن حضرت فرمود: «همانا روزهای کوتاهی مانده است که امر خدایِ بلندمرتبه فرابرسد و من بیش از هرچیز، دوست دارم که پروردگارم را در حالی ملاقات کنم که شکمم خالی باشد».

ایشان مکرر می‏فرمود: «طبق علایمی که پیغمبر به من خبر داده، نزدیک است که ریش سپیدم با خون سرم رنگین گردد».

عزیزترین مهمان عالم

خورشید با رخ زرد، خیمه نیلگون را وداع می‏گوید و شب از راه رسیده تا برای آخرین بار، علی علیه‏السلام این مظلوم‏ترین مظلوم تاریخ را در برگیرد، همه می‏دانند که علی علیه‏السلام با تاریکی الفتی دیرینه دارد؛ شب و تاریکی و چاه و تنهایی!

او امشب افطار را مهمان دخترش «ام کلثوم» است که سفره‏ای ساده برای عزیزترین مهمان عالم تدارک دیده؛ نان جو و مقداری شیر و نمک!

مولا علی علیه‏السلام خطاب به دخترش می‏فرماید: «دخترم آیا دیده‏ای که پدرت با دو نوع خورش افطار کند که سفره را این چنین رنگین ساخته‏ای؟»

بعد به چند لقمه نان و مقداری نمک اکتفا می‏کند. شب دارد به تندی دامن خود را جمع می‏کند تا هولناک‏ترین جنایت تاریخ را به نظاره بنشیند و مولا علی علیه‏السلام نیز آماده می‏شود تا با چهره گلگون، در افق سرخ نوزده رمضانْ از مسیر محراب عبادت، عروج خونین خویش را آغاز کند.

مرغابی‏های مضطرب

ام کلثوم دختر امیرمؤمنان که ایشان شب نوزدهم ماه مبارک رمضان را در خانه او گذرانده بود، می‏گوید: صبح هنگام که پدرم علی علیه‏السلام درِ اتاق را گشودند و به صحن خانه آمدند، چند مرغابی که برای برادرم حسین هدیه آورده بودند، سر راه ایشان آمدند و بال‏های خود را گشودند و مقابل روی ایشان فریاد می‏زدند و پایین لباس ایشان را گرفتند. حضرت فرمودند: «آن‏ها را به حال خود بگذارید؛ اینان فریاد کنندگانی هستند که از پیِ آن‏ها، نوحه‏کنندگانی خواهند بود. بامداد، قضای الهی پدیدار خواهد گشت». بعد حضرت رو به من کرده و فرمودند: «ای دخترم، تو را به حقّ خودم برتو، سوگند می‏دهم که این مرغابی‏ها را آزاد بگذاری؛ زیرا آن‏ها تعدادی حیوان بی‏زبان‏اند که وقتی گرسنه و تشنه می‏شوند، نمی‏توانند سخنی بگویند و تو آن‏ها را نزد خود نگه داشته‏ای؛ پس آن‏ها را آب و غذا بده یا رها کن تا از گیاهان زمین بخورند».

قلاّب در

سرانجام شب نوزدهم ماه رمضان به پایان رسید و علی علیه‏السلام در تاریکی سحر، به سوی مسجد حرکت کردند.

هنگامی که آن حضرت به درِ خانه رسیدند و آن را گشودند و خواستند از خانه بیرون روند، قلاب در به کمر ایشان گیر کرد و کمربندشان باز شد و به زمین افتاد؛ پس آن را از زمین برداشتند و در حالی‏که آن را می‏بستند، این اشعار را زمزمه کردند: «هان ای فرزند ابوطالب، کمر خویش را برای مرگ ببند؛ چرا که مرگ در راه است و به دیدارت می‏آید. هرگز از رویدادها و حوادث روزگار ـ هنگامی که بر سرت فرود آمد ـ گریه و زاری راه مینداز؛ چرا که این روزگار همان گونه که تو را خندانیده، روزی هم خواهد گریاند». آن‏گاه زیر لب فرمودند که: «خداوندا، مرگ را بر ما سعادت‏مندانه ساز و دیدارت را بر ما مبارک گردان».

شقّ القمر

حضرت علی علیه‏السلام پس از سر دادن اذان، از بام مسجد به زیر می‏آید وارد آن می‏شود و به محراب قدم می‏گذارد و به نماز می‏ایستد. صف‏های مرتّب مردم بسته می‏شود و غریبه‏ای به‏زحمت خود را در صف اول پشت سر امام جای می‏دهد. ناگهان دست پلید شقاوت، از آستین هرزه نامردی بیرون می‏آید که با شمشیر زهرآگین خود، سر مبارک امیرمؤمنان را نشانه می‏رود و فرقش را در حالی که زمزمه توحید بر لب داشت، می‏شکافد و دامن محراب را از خون پاک حضرتش گلگون می‏سازد و شقّ القمری دیگر پدید می‏آید.

عزیزاللّه‏ سوری

شقی‏ترین انسان

دست هایت پلیدتر از آن است که شایسته نفرین باشد. تو، نفرین را هم به نفرت واداشته‏ای. ای هیچ، مادام که شمشیر تو فرا رفت، عرش فرود آمد و هنگامی که ضربه تو بر فرق جهان نشست، قیامت به پاخاست. «شقی‏ترین انسان در تمام جهان»، کوچک‏ترین صفتی است که بر تو می‏زیبد. ای همه‏ی پلیدی، خزان گرفته‏ترین واژه‏ها را حیف است که با نام تو بیالایم. ای همهمه‏ی واهمه‏های پریشان، فرزند ارشد پلیدی، پیمان‏کار نابکاری، چگونه از پلّه‏های پلیدی بر فراز رفتی و راهی به سوی فرق بلند فاتح قلّه‏های فرزانگی گشودی؟

به اسیر کن مدار

هنگامی که امام علی علیه‏السلام را از مسجد کوفه به خانه بردند، دیری نگذشت که ضارب را دستگیر کرده و نزد حضرت آوردند. حضرت فرمود: «تو عبدالرحمن پسر مُلْجَم هستی؟» گفت: آری. آن گاه امام رو به فرزندش حسن علیه‏السلام کرد و فرمود: «حسن جانم، با اسیرت مدارا کن و براو رحمت آور. به او نیکی کن و بر او مهر ورز. مگر نمی‏نگری که دیدگانش از وحشت از حدقه بیرون آمده و قلبش از هراس در تپش است».

حتی حضرت تا آخرین لحظات هم سراغ اسیرش را می‏گیرد که: «آیا به اسیرتان غذا داده‏اید؟ آیا به او رسیدگی کرده‏اید؟» کاسه‏ای شیر برای مولا می‏آورند، مقداری می‏نوشد و می‏گوید که باقی را به این مرد بدهید تا بنوشد و گرسنه نماند».

استاد شهریار چه نیکو گفته است که:

رستگاری ابدی

هنگامی که ابن ملجم شمشیرش را بر فرق عدالت فرود آورد، خون دل علی از پیشانی او به آسمان جهید و فریاد «فُزتُ و رَبِّ الکعبة؛ به خدای کعبه رستگار شدم» او، تمامی مسجد را درحیرت فرو برد.

همان دم لرزه‏ای زمین را فراگرفت و ندایی به پاخاست که: «به خدا سوگند ارکان هدایت فرو ریخت، ستاره‏ها و نشانه‏های آسمان تیره شد، ریسمان حق گسست و پسرعموی مصطفی، وصی برگزیده خدا، علی مرتضی، سرور اوصیا به شهادت رسید و شقی‏ترین اشقیا او را به شهادت رساند».

معاینه پزشکی

هنگامی که ضربت سهمگین ابن ملجم بر مولا علی علیه‏السلام وارد شد، مردمان سراسیمه امام را به خانه بردند. به دستور امام حسن علیه‏السلام اَثیربن عَمرو، ماهرترین پزشک کوفه را بر بالین آن حضرت آوردند. به دستور او گوسفندی را ذبح کردند و ریه آن را به وی دادند تا او رگی را از آن بیرون آورد. چون رگ را بست، آن را بر شکاف فرق علی علیه‏السلام قرار داد و پس از ساعتی گفت: «ای امیرالمؤمنین، وصیت کن که زهر مغز را فراگرفته است و معالجه فایده‏ای ندارد».

پدر یتیمان

امشب دیگر از ناشناسی که همه شب به در خانه آن‏ها حضور می‏یافت و با قرصی از نان جوین و آغوش پر از محبت، زندگی را به گونه‏ای دیگر برایشان ترسیم می‏کرد، خبری نیست. در دیار محرومان و بی‏پناهان، هر چه تاریکی افزون و سیاهی مستولی می‏شود، رایحه یتیم‏نوازی آن ناآشنای گمنام به مشام منتظران نمی‏رسد و انتظار طولانی رنج و فقر و گرسنگی، گویا تا ابد به یأس مبدّل می‏شود.

آن‏ها بعد از دو روز انتظار طولانی، وقتی محراب مسجد را رنگین شده از خون پاک آن بزرگ‏وار می‏یابند، پی می‏برند که آن مرد ناآشنا، غیر از امیرمؤمنان، یار و یاور محرومانْ نبوده است. آن‏ها اینک واقعا بی‏پناه و پدرْ از دست داده شده‏اند.

نیمه شب‏های علی

عزیزاللّه‏ سوری

سرمایه زندگی

حمید سبزواری

خون و محراب

جواد محدثی

مهرِ منفعل